Δικαιούχοι στην πράξη: πώς τους ορίζω, πώς τους αλλάζω, και τι γίνεται με ανήλικα παιδιά;
Ονόματα ή «νόμιμοι κληρονόμοι»; Ανακλητός ή ανέκκλητος δικαιούχος; Ποιος διαχειρίζεται τα χρήματα ενός ανήλικου, τι είναι το καταπίστευμα, τι γίνεται με την εκχώρηση στην τράπεζα, με έναν δικαιούχο στο εξωτερικό ή αν δεν οριστεί κανείς. Τι ξέρουμε, τι δεν μπορέσαμε να επιβεβαιώσουμε για την Κύπρο, και τι να ρωτήσετε γραπτώς.
Με δυο λόγια
Ορίζετε έναν ή περισσότερους δικαιούχους, κύριους και επόμενους, και τους αλλάζετε με γραπτό, υπογεγραμμένο αίτημα· δεν αλλάζουν από μόνοι τους με γάμο, χωρισμό ή παιδί. Για ανήλικα παιδιά και καταπιστεύματα στην Κύπρο δεν μπορέσαμε να επιβεβαιώσουμε κανόνες: ρωτήστε δικηγόρο.
- Ζητήστε γραπτώς από κάθε εταιρεία ποιοι είναι σήμερα οι δικαιούχοι σας.
- Γράψτε ονόματα με πλήρη στοιχεία, ποσοστά που αθροίζουν 100%, και έναν επόμενο δικαιούχο.
- Μετά από γάμο, χωρισμό, γέννηση ή θάνατο, ενημερώστε τον ορισμό με υπογεγραμμένο αίτημα.
- Πείτε σε ένα πρόσωπο εμπιστοσύνης πού είναι τα συμβόλαια.
Από τη σειρά «Οι ερωτήσεις που φοβάστε να κάνετε»: πώς δουλεύει στην πράξη αυτό που υπογράφετε, με απλά λόγια.
Με μια ματιά
- Μπορείτε να ορίσετε έναν ή περισσότερους δικαιούχους, κύριους και επόμενους· αν ο κύριος πεθάνει πρώτος, πληρώνεται ο επόμενος.
- Ο δικαιούχος δεν αλλάζει από μόνος του με γάμο, χωρισμό ή παιδί. Αλλάζει με γραπτό, υπογεγραμμένο αίτημα.
- Για ανήλικα παιδιά, καταπιστεύματα και τη σχέση διαθήκης και δικαιούχου στην Κύπρο, δεν μπορέσαμε να επιβεβαιώσουμε κανόνες: ρωτήστε δικηγόρο.
- Στην Κύπρο δεν υπάρχει φόρος κληρονομιάς από το 2000.
Μια γραμμή στο έντυπο, με μεγάλη σημασία
«Έγραψα “νόμιμοι κληρονόμοι”, έκανα καλά;» «Τα παιδιά είναι μικρά, ποιος θα πάρει τα λεφτά;» «Χωρίσαμε, είναι ακόμη η πρώην μου δικαιούχος;» Ο δικαιούχος είναι ίσως η πιο σημαντική γραμμή ενός συμβολαίου ζωής, και συχνά συμπληρώνεται βιαστικά. Η καλή είδηση είναι ότι συνήθως διορθώνεται εύκολα, αρκεί να το κάνετε όσο μπορείτε.
Ποιος είναι ποιος
Ο αντισυμβαλλόμενος είναι αυτός που έχει το συμβόλαιο και συνήθως αποφασίζει και αλλάζει τον δικαιούχο. Ο ασφαλισμένος είναι το πρόσωπο στη ζωή του οποίου βασίζεται η κάλυψη. Ο δικαιούχος παίρνει το ποσό θανάτου. Ένα κυπριακό δικηγορικό γραφείο περιγράφει ότι μπορείτε να ορίσετε έναν ή περισσότερους δικαιούχους, κύριους και επόμενους: αν ο κύριος πεθάνει πρώτος, πληρώνεται ο επόμενος. Τα χρήματα στη λήξη ή στην εξαγορά πηγαίνουν συνήθως στον αντισυμβαλλόμενο, όπως ορίζει το συμβόλαιο.
Ονόματα ή «νόμιμοι κληρονόμοι»;
Ένα ελληνικό ασφαλιστικό άρθρο (Ελλάδα, όχι Κύπρος) συμβουλεύει να γράφονται ονόματα αντί για «νόμιμοι κληρονόμοι», για να αποφεύγονται διαφωνίες, και σημειώνει ότι κατά το ελληνικό δίκαιο όποιος αποποιηθεί την κληρονομιά χάνει και ποσό που πληρώνεται στους «νόμιμους κληρονόμους». Για την Κύπρο δεν μπορέσαμε να επιβεβαιώσουμε αν ένα ποσό που πληρώνεται σε ονομαστικό δικαιούχο μένει έξω από την περιουσία του θανόντος. Αυτό που ισχύει παντού: ονόματα με πλήρη στοιχεία, ποσοστά που αθροίζουν 100%, και ένας επόμενος δικαιούχος κάνουν τη ζωή της οικογένειας πιο εύκολη.
Ανακλητός ή ανέκκλητος;
Το Κέντρο Νομικής Πληροφόρησης του Πανεπιστημίου του Χονγκ Κονγκ (όχι Κύπρος) το εξηγεί απλά: έναν ανακλητό δικαιούχο ο αντισυμβαλλόμενος μπορεί να τον αλλάξει χωρίς τη συγκατάθεσή του· για έναν ανέκκλητο χρειάζεται πρώτα η συγκατάθεση του δικαιούχου. Στην Κύπρο δεν βρήκαμε νόμο για αυτή τη διάκριση, γι’ αυτό ρωτήστε την εταιρεία αν ο δικός σας ορισμός είναι ανακλητός και πώς αλλάζει γραπτώς.
Ανήλικα παιδιά και καταπιστεύματα
Ένα ανήλικο παιδί μπορεί να οριστεί δικαιούχος. Το δύσκολο ερώτημα είναι ποιος θα διαχειρίζεται τα χρήματα ως την ενηλικίωση, και πώς πληρώνει η εταιρεία σε ανήλικο. Δεν μπορέσαμε να επιβεβαιώσουμε τους κανόνες στην Κύπρο, γι’ αυτό ρωτήστε δικηγόρο και την εταιρεία σας. Στο Ηνωμένο Βασίλειο (όχι Κύπρος) πολλά συμβόλαια «τίθενται σε καταπίστευμα»: πληρώνονται σε διαχειριστές που οφείλουν να ενεργούν για τα παιδιά. Αν και πώς γίνεται αυτό στην Κύπρο, και με ποιο αποτέλεσμα, δεν το επιβεβαιώσαμε· ο φορολογικός λόγος του Ηνωμένου Βασιλείου δεν ισχύει εδώ, αφού δεν υπάρχει φόρος κληρονομιάς από το 2000.
Εκχώρηση στην τράπεζα
Όταν ένα συμβόλαιο εκχωρείται στην τράπεζα για ένα δάνειο, η τράπεζα πληρώνεται πρώτη, ως το υπόλοιπο του δανείου, σύμφωνα με τους όρους της εκχώρησης. Αν περισσεύει ποσό, το πού πηγαίνει εξαρτάται από τους ίδιους όρους και τον ορισμό δικαιούχου· ζητήστε γραπτή επιβεβαίωση και από την εταιρεία και από την τράπεζα. Για στεγαστικά, η τράπεζα πρέπει να δεχτεί ισοδύναμο συμβόλαιο άλλης εταιρείας (Ν. 41(I)/2017, άρθρο 12(4)).
Οι ερωτήσεις σας, μία μία
Ποια η διαφορά ανάμεσα σε ανακλητό και ανέκκλητο δικαιούχο;
Έναν ανακλητό δικαιούχο μπορείτε να τον αλλάξετε χωρίς τη συγκατάθεσή του· για έναν ανέκκλητο χρειάζεται πρώτα η δική του συγκατάθεση. Έτσι το εξηγούν πηγές του εξωτερικού· στην Κύπρο δεν βρήκαμε νόμο για τη διάκριση. Ρωτήστε την εταιρεία τι ισχύει για τον δικό σας ορισμό.
Είναι καλύτερα να γράψω ονόματα ως δικαιούχους ή «νόμιμοι κληρονόμοι»;
Τα ονόματα, με πλήρη στοιχεία και ποσοστά, συνήθως αφήνουν λιγότερα περιθώρια για διαφωνίες και καθυστερήσεις. Το «νόμιμοι κληρονόμοι» μπορεί να χρειαστεί να αποδειχθεί ποιοι είναι, κάτι που παίρνει χρόνο. Για τις νομικές συνέπειες στην Κύπρο ρωτήστε δικηγόρο.
Μπορεί ένα ανήλικο παιδί να είναι δικαιούχος και ποιος διαχειρίζεται τα χρήματα μέχρι να ενηλικιωθεί;
Ναι, μπορεί να οριστεί δικαιούχος. Το ποιος διαχειρίζεται τα χρήματα και πώς πληρώνει η εταιρεία σε ανήλικο δεν μπορέσαμε να το επιβεβαιώσουμε για την Κύπρο. Ρωτήστε δικηγόρο και την εταιρεία σας, και σκεφτείτε να το καλύψετε και στη διαθήκη σας.
Τι σημαίνει να «τεθεί ένα συμβόλαιο σε καταπίστευμα» και έχει νόημα στην Κύπρο;
Στο Ηνωμένο Βασίλειο (όχι Κύπρος) σημαίνει ότι το ποσό πληρώνεται σε διαχειριστές, που οφείλουν να το χρησιμοποιήσουν για τους δικαιούχους, έξω από την περιουσία του θανόντος. Αν και πώς γίνεται στην Κύπρο, δεν το επιβεβαιώσαμε, και ο φορολογικός λόγος δεν ισχύει εδώ. Ρωτήστε δικηγόρο αν θα βοηθούσε στη δική σας περίπτωση, π.χ. για ανήλικα παιδιά.
Πώς αλλάζω δικαιούχο — αρκεί ένα τηλεφώνημα ή χρειάζεται υπογεγραμμένο έντυπο;
Συνήθως χρειάζεται γραπτό, υπογεγραμμένο αίτημα ή το έντυπο της εταιρείας, όχι τηλεφώνημα. Ζητήστε γραπτή επιβεβαίωση ότι καταχωρίστηκε, και κρατήστε την με το συμβόλαιο. Αν ο ορισμός είναι ανέκκλητος, μπορεί να χρειαστεί και η υπογραφή του δικαιούχου.
Αν η τράπεζα έχει εκχώρηση για το δάνειο, μπορώ να ορίσω την οικογένειά μου δικαιούχο για το υπόλοιπο ποσό;
Συχνά ναι: η τράπεζα πληρώνεται πρώτη ως το υπόλοιπο του δανείου, και ό,τι περισσεύει μπορεί να πάει στους δικαιούχους σας, ανάλογα με τους όρους της εκχώρησης. Ζητήστε γραπτή επιβεβαίωση από την εταιρεία και την τράπεζα για το πώς θα πληρωθεί το υπόλοιπο.
Μπορεί δικαιούχος να είναι φιλανθρωπικό ίδρυμα, εταιρεία ή φίλος που δεν είναι συγγενής;
Συνήθως ναι, με τους όρους της εταιρείας, που μπορεί να ζητήσει να εξηγήσετε τη σχέση. Γράψτε πλήρη στοιχεία, για ίδρυμα ή εταιρεία με τον αριθμό εγγραφής. Αν έχετε οικογένεια που εξαρτάται από εσάς, σκεφτείτε και τις δικές της ανάγκες.
Πρέπει ο δικαιούχος να ξέρει ότι αναφέρεται στο συμβόλαιο;
Συνήθως δεν είναι υποχρεωτικό. Αν όμως κανείς δεν ξέρει ότι υπάρχει το συμβόλαιο, μπορεί να μη ζητηθεί ποτέ η πληρωμή. Πείτε σε ένα πρόσωπο εμπιστοσύνης πού είναι τα χαρτιά, ή κρατήστε τα στον οικογενειακό φάκελο.
Ποιος παίρνει τα χρήματα της λήξης ή της εξαγοράς — ο δικαιούχος ή ο αντισυμβαλλόμενος;
Συνήθως ο αντισυμβαλλόμενος, γιατί ο δικαιούχος παίρνει το ποσό θανάτου. Το συμβόλαιο μπορεί να ορίζει κάτι άλλο για τη λήξη. Διαβάστε τι λέει το δικό σας.
Μπορώ να ορίσω δικαιούχο που ζει στο εξωτερικό και πώς θα πληρωθεί;
Συνήθως ναι. Η πληρωμή γίνεται συνήθως με τραπεζικό έμβασμα, και η εταιρεία μπορεί να ζητήσει επικυρωμένα έγγραφα ή μεταφράσεις. Ρωτήστε από τώρα τι θα χρειαστεί, και γράψτε πλήρη στοιχεία επικοινωνίας του δικαιούχου.
Τι γίνεται αν δεν έχει οριστεί κανένας δικαιούχος;
Τότε ισχύει ό,τι ορίζει το συμβόλαιο· συχνά το ποσό πηγαίνει στην περιουσία του αντισυμβαλλόμενου, και η οικογένεια μπορεί να χρειαστεί τη διαδικασία της κληρονομιάς, που παίρνει χρόνο. Διαβάστε τον όρο του δικού σας, και καλύτερα ορίστε δικαιούχο σήμερα.
Αν η διαθήκη μου λέει ένα πράγμα και το έντυπο δικαιούχου του συμβολαίου άλλο, ποιο μετράει;
Δεν μπορέσαμε να επιβεβαιώσουμε πώς λύνεται αυτό στο κυπριακό δίκαιο. Ρωτήστε δικηγόρο. Το ασφαλέστερο είναι η διαθήκη και ο ορισμός δικαιούχου να λένε το ίδιο, και να τα ενημερώνετε μαζί.
Μπορώ να μοιράσω το ποσό σε πολλούς δικαιούχους με ποσοστά;
Συνήθως ναι. Γράψτε ποσοστά που αθροίζουν 100%, και πείτε τι γίνεται αν κάποιος πεθάνει πριν από εσάς: να μοιραστεί το μερίδιό του στους άλλους ή να πάει σε επόμενο δικαιούχο. Ρωτήστε την εταιρεία πώς το διατυπώνει.
Τι γίνεται αν ο δικαιούχος πεθάνει πριν από εμένα;
Αν έχετε ορίσει επόμενο δικαιούχο, πληρώνεται αυτός. Αν όχι, ισχύει ό,τι ορίζει το συμβόλαιο. Ενημερώστε τον ορισμό όσο το συντομότερο μετά από μια τέτοια απώλεια.
Χωρίσαμε. Είναι ακόμη ο πρώην σύζυγός μου δικαιούχος;
Πιθανότατα ναι, μέχρι να το αλλάξετε: ο ορισμός δεν αλλάζει από μόνος του με τον χωρισμό. Πριν το αλλάξετε, ελέγξτε αν η συμφωνία διαζυγίου ή διατροφής λέει κάτι για το συμβόλαιο. Μετά κάντε γραπτό αίτημα και ζητήστε επιβεβαίωση.
Μπορώ να ορίσω τον σύντροφό μου, αν δεν είμαστε παντρεμένοι;
Συνήθως ναι, με όνομα και πλήρη στοιχεία. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, γιατί ένας σύντροφος χωρίς γάμο μπορεί να μην έχει τα ίδια δικαιώματα σε κληρονομιά ή κρατικές παροχές. Ρωτήστε την εταιρεία και, για την κληρονομιά, δικηγόρο.
Φορολογείται το ποσό που παίρνει ο δικαιούχος;
Στην Κύπρο δεν υπάρχει φόρος κληρονομιάς από το 2000. Ο νόμος περί φορολογίας εισοδήματος εξαιρεί εφάπαξ αποζημίωση λόγω θανάτου· για τη φορολογική μεταχείριση μιας συγκεκριμένης πληρωμής από συμβόλαιο ζωής, επιβεβαιώστε με φοροτεχνικό. Ο εκτελεστής ή διαχειριστής υποβάλλει κατάσταση της περιουσίας μέσα σε 6 μήνες.
Ερωτήσεις που αξίζει να κάνετε
- Ποιοι είναι σήμερα οι δικαιούχοι του συμβολαίου μου, με ποια ποσοστά; Μου το στέλνετε γραπτώς;
- Ο ορισμός είναι ανακλητός; Πώς τον αλλάζω;
- Πώς πληρώνετε έναν ανήλικο δικαιούχο, και τι έγγραφα θα χρειαστεί η οικογένεια;
- Με την εκχώρηση στην τράπεζα, πού πηγαίνει ό,τι περισσεύει από το δάνειο;
Τι μπορείτε να κάνετε από σήμερα
- Ζητήστε γραπτώς από κάθε εταιρεία ποιοι είναι σήμερα οι δικαιούχοι σας.
- Γράψτε ονόματα με πλήρη στοιχεία, ποσοστά που αθροίζουν 100%, και έναν επόμενο δικαιούχο.
- Μετά από γάμο, χωρισμό, γέννηση ή θάνατο, ενημερώστε τον ορισμό με υπογεγραμμένο αίτημα.
- Αν έχετε ανήλικα παιδιά, μιλήστε με δικηγόρο για τη διαχείριση των χρημάτων και τη διαθήκη.
- Πείτε σε ένα πρόσωπο εμπιστοσύνης πού είναι τα συμβόλαια, ή βάλτε τα στον οικογενειακό φάκελο.
Κάθε συμβόλαιο έχει τους δικούς του όρους. Ό,τι γράφουμε εδώ είναι γενική ενημέρωση, όχι συμβουλή· για τη δική σας περίπτωση ισχύει ό,τι ορίζει το δικό σας συμβόλαιο, και αξίζει να το επιβεβαιώσετε γραπτώς με την ασφαλιστική σας εταιρεία.
Πολλά από όσα περιγράφουμε για τον τρόπο λειτουργίας είναι γενική πρακτική, όπως την εξηγούν δημόσιοι και καταναλωτικοί φορείς άλλων χωρών (όχι Κύπρος). Στην Κύπρο οι όροι κάθε συμβολαίου δεν εγκρίνονται εκ των προτέρων από τον Έφορο Ασφαλίσεων (άρθρο 224 του Ν. 38(I)/2016), γι’ αυτό ό,τι μετρά για εσάς είναι το δικό σας συμβόλαιο και ό,τι σας επιβεβαιώσει γραπτώς η ασφαλιστική.
Πηγές
- Mondaq (AGP Law), 13 December 2022 — Life insurance in Cyprus (beneficiaries)
- CLIC, Community Legal Information Centre (University of Hong Kong) — Revocable and irrevocable beneficiaries (Hong Kong, not Cyprus)
- insurancedaily.gr — the terms of a life policy and “legal heirs” (Greece, not Cyprus)
- MoneyExpert — Writing life insurance in trust (United Kingdom, not Cyprus)
- PwC Cyprus — Tax Facts & Figures 2024 (estate duty abolished; statement of assets)
- CyLaw — Income Tax Law 118(I)/2002, Article 8 (exempt income)
- CyLaw — Administration of Estates Law, Cap. 189
- CyLaw — Law 41(I)/2017, Article 12 (insurance linked to a housing loan)
- CyLaw — Law 38(I)/2016, Article 224 (policy terms are not pre-approved)
Διαβάστε επίσης: Δικαιούχοι: τα λάθη που κοστίζουν · Ποιος παίρνει τα χρήματα; · Μόνος γονιός ή ανασυνθεμένη οικογένεια: τι προσέχω; · Χωρίζουμε: τι γίνεται με τα συμβόλαια; · Μετά από έναν θάνατο: από πού ξεκινώ; · Η ασφάλεια του δανείου · Ο οικογενειακός μου φάκελος · Ομαδικό σχέδιο στη δουλειά: τι γίνεται όταν φύγω; · Η αξιολόγηση κινδύνου βήμα βήμα
Αν θέλετε μια δεύτερη ματιά, κλείστε ραντεβού με σύμβουλο και φέρτε μαζί το συμβόλαιο και τις ερωτήσεις σας. Θα τα δείτε μαζί, χωρίς καμία υποχρέωση.
