Έχασα τη δουλειά μου ή χρωστάω: ποιες ασφάλειες κρατώ, ποιες μειώνω, και τι δεν πρέπει να κάνω βιαστικά;
Απόλυση, μείωση μισθού, δάνεια σε καθυστέρηση. Πώς κρατάτε την προστασία που μετρά με λιγότερα χρήματα, τι επιλογές υπάρχουν πριν από μια εξαγορά, τι κοστίζει η εξαγορά στα πρώτα χρόνια, και ποιες ερωτήσεις θέλουν δικηγόρο.
Με δυο λόγια
Μην κόψετε βιαστικά «ό,τι δεν φαίνεται»: κάποιες καλύψεις, αν χαθούν τώρα, ίσως δεν ξαναγίνουν με τους ίδιους όρους. Πριν κόψετε ή εξαγοράσετε, ρωτήστε τι άλλο υπάρχει, όπως μικρότερο ποσό ή διακοπή πληρωμών.
- Κάντε λίστα με όλα τα συμβόλαια, τι καλύπτουν και πόσο κοστίζουν τον μήνα.
- Γράψτε στην ασφαλιστική και ζητήστε όλες τις επιλογές πριν από εξαγορά. Στα πρώτα χρόνια η εξαγορά συνήθως επιστρέφει λιγότερα.
- Αν σας βαραίνει η ασφάλεια του στεγαστικού, ζητήστε προσφορά για αντίστοιχη κάλυψη από άλλη εταιρεία· η τράπεζα πρέπει να τη δεχτεί.
- Για πιστωτές, κατασχέσεις ή πτώχευση, μιλήστε με δικηγόρο πριν υπογράψετε οτιδήποτε.
Από τη σειρά «Οι ερωτήσεις που φοβάστε να κάνετε»: ερωτήσεις που κάνουν πραγματικοί άνθρωποι, με ειλικρινείς απαντήσεις.
Με μια ματιά
- Πριν κόψετε ή εξαγοράσετε, ρωτήστε τι άλλο υπάρχει: μικρότερο ποσό κάλυψης, διακοπή πληρωμών, μετατροπή χωρίς ασφάλιστρα. Ζητήστε κάθε επιλογή γραπτώς.
- Μια εξαγορά στα πρώτα χρόνια συνήθως επιστρέφει λιγότερα, και αν είχατε φορολογική έκπτωση μπορεί να επιστραφεί μέρος της.
- Η τράπεζα πρέπει να δεχτεί ασφάλεια ζωής στεγαστικού από άλλη εταιρεία, αν η κάλυψη είναι αντίστοιχη (Ν. 41(I)/2017).
- Ερωτήσεις για πιστωτές, κατασχέσεις και πτώχευση είναι νομικές. Μιλήστε με δικηγόρο πριν υπογράψετε οτιδήποτε.
Όταν τα χρήματα δεν φτάνουν
«Με απέλυσαν, τι κόβω πρώτο;» «Πνίγομαι στα χρέη, είναι ανεύθυνο να πληρώνω ασφάλεια;» Αν βρίσκεστε εδώ, μάλλον περνάτε δύσκολες μέρες, και δεν φταίτε που ψάχνετε πού να περικόψετε. Η πρώτη σκέψη είναι συχνά να κοπεί «ό,τι δεν φαίνεται». Αξίζει όμως πρώτα μια ήρεμη ματιά: κάποιες καλύψεις, αν χαθούν τώρα, ίσως δεν ξαναγίνουν με τους ίδιους όρους, γιατί μια νέα αίτηση θα κριθεί με την ηλικία και την υγεία σας τότε.
Τι πληρώνει το κράτος αν χάσετε τη δουλειά σας
- Επίδομα ανεργίας: για μισθωτούς από 16 έως 63 ετών (ή έως 65 αν δεν δικαιούνται σύνταξη), από την 4η ημέρα της ανεργίας, για έως 156 ημέρες σε κάθε περίοδο ανεργίας.
- Ποσό: βασικό επίδομα 60% της εβδομαδιαίας αξίας των βασικών ασφαλιστέων αποδοχών, 80% με εξαρτώμενο σύζυγο, 90% με δύο εξαρτώμενα και 100% με τρία, συν 50% των συμπληρωματικών ασφαλιστέων αποδοχών.
- Προϋποθέσεις: τουλάχιστον 26 εβδομάδες από την έναρξη της ασφάλισης και ορισμένες εισφορές· να είστε άνεργοι, ικανοί και διαθέσιμοι για εργασία, και εγγεγραμμένοι ως άνεργοι. Η ISSA αναφέρει παρουσίαση κάθε έξι εβδομάδες.
- Αυτοτελώς εργαζόμενοι: δεν δικαιούνται επίδομα ανεργίας. Γι’ αυτούς, ένα αποθεματικό και μια δική τους κάλυψη εισοδήματος μετρούν ακόμα περισσότερο.
- Αν το δάνειο έχει ασφάλεια ανεργίας: διαβάστε από πότε πληρώνει, για πόσους μήνες, και αν εξαιρεί την εθελούσια αποχώρηση ή τις συμβάσεις ορισμένου χρόνου. Ζητήστε τους όρους γραπτώς πριν σταματήσετε τις δόσεις.
Πηγές: ISSA (κανόνες 1ης Ιουλίου 2023) και a-kasser.dk (2024). Για τη δική σας περίπτωση ρωτήστε τις Υπηρεσίες Κοινωνικών Ασφαλίσεων.
Μια σειρά για να αποφασίσετε
- Ό,τι προστατεύει όσους εξαρτώνται από εσάς: ασφάλεια ζωής για τα παιδιά και το σπίτι, και η κάλυψη υγείας αν έχετε ήδη κάποια πάθηση.
- Ό,τι απαιτεί η τράπεζα: η ασφάλεια του στεγαστικού. Αν κοστίζει πολύ, ρωτήστε για αντίστοιχη κάλυψη από άλλη εταιρεία.
- Το αποταμιευτικό σκέλος: εδώ συχνά υπάρχει ευελιξία, όπως μείωση ή προσωρινή διακοπή εισφορών, πριν φτάσετε σε εξαγορά.
- Διπλές καλύψεις: ελέγξτε αν πληρώνετε δύο φορές για το ίδιο πράγμα.
Πριν από μια εξαγορά
Στα πρώτα χρόνια ενός αποταμιευτικού ή επενδυτικού συμβολαίου, η αξία εξαγοράς είναι συνήθως μικρότερη από όσα πληρώσατε. Επιπλέον, σύμφωνα με το άρθρο 14 του νόμου περί φορολογίας εισοδήματος, αν το συμβόλαιο ακυρωθεί μέσα σε 3 χρόνια, το 30% των ασφαλίστρων για τα οποία πήρατε φορολογική έκπτωση προστίθεται στο εισόδημά σας· στα χρόνια 4 έως 6 το ποσοστό είναι 20%. Σε μερική εξαγορά μπορεί να φορολογηθεί το 50% του ποσού που ξεπερνά την αξία εξαγοράς τέσσερα χρόνια πριν. Ζητήστε από έναν φοροτεχνικό να το υπολογίσει για εσάς.
Η ασφάλεια του στεγαστικού: έχετε επιλογή
Ο νόμος για τα στεγαστικά δάνεια (Ν. 41(I)/2017, άρθρο 12(4)) λέει ότι, αν η τράπεζα ζητά ασφάλεια που συνδέεται με το δάνειο, πρέπει να δεχτεί ασφαλιστήριο από άλλη εταιρεία όταν το επίπεδο εγγύησης είναι αντίστοιχο με αυτό που πρότεινε η ίδια. Αν το ασφάλιστρο σας βαραίνει, μπορείτε να ζητήσετε προσφορά αλλού για την ίδια κάλυψη. Μην αφήσετε όμως το δάνειο χωρίς κάλυψη ούτε μία μέρα.
Οι ερωτήσεις σας, μία μία
Με απέλυσαν. Ποιες ασφάλειες να κρατήσω και ποιες μπορώ να κόψω προσωρινά;
Κρατήστε πρώτα ό,τι προστατεύει όσους εξαρτώνται από εσάς, και την κάλυψη υγείας αν έχετε ήδη κάποια πάθηση. Στο αποταμιευτικό σκέλος ρωτήστε για μείωση ή διακοπή εισφορών πριν από εξαγορά. Ελέγξτε για διπλές καλύψεις. Ό,τι κόψετε, ρωτήστε πρώτα αν μπορείτε να το ξαναπάρετε αργότερα και με ποιους όρους.
Μπορώ να μειώσω προσωρινά το ασφάλιστρο όσο είμαι άνεργος;
Συχνά υπάρχουν επιλογές: μικρότερο ασφαλισμένο ποσό, προσωρινή διακοπή εισφορών σε αποταμιευτικό, ή μετατροπή σε συμβόλαιο χωρίς άλλα ασφάλιστρα. Κάθε επιλογή αλλάζει κάτι στην κάλυψη. Ζητήστε γραπτώς τι σημαίνει η καθεμιά, πριν αποφασίσετε.
Χρειάζομαι μετρητά επειγόντως. Να εξαγοράσω το συμβόλαιο ή να πάρω δάνειο;
Συγκρίνετε το πραγματικό κόστος και των δύο. Στα πρώτα χρόνια η αξία εξαγοράς είναι συνήθως μικρή, και αν είχατε φορολογική έκπτωση μπορεί να επιστραφεί μέρος της. Κάποια συμβόλαια επιτρέπουν δάνειο έναντι της αξίας τους ή μερική ανάληψη· ρωτήστε τους όρους. Και θυμηθείτε ότι με την εξαγορά χάνεται και η κάλυψη.
Με επίδομα ανεργίας, έχω ακόμα ΓεΣΥ;
Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, η κάλυψη του ΓεΣΥ βασίζεται στη νόμιμη διαμονή, όχι στο αν έχετε δουλειά. Επιβεβαιώστε με τον Οργανισμό Ασφάλισης Υγείας ότι η εγγραφή σας παραμένει ενεργή. Ένα ιδιωτικό σχέδιο υγείας μέσω του εργοδότη όμως συνήθως τελειώνει με τη δουλειά.
Με απέλυσαν λόγω πλεονασμού. Μπορώ να πάρω μαζί μου το ομαδικό ζωής;
Συνήθως η ομαδική κάλυψη τελειώνει όταν φεύγετε, αλλά κάποια σχέδια έχουν δικαίωμα μετατροπής σε ατομικό. Ρωτήστε τον εργοδότη και την ασφαλιστική πριν από την τελευταία μέρα, γιατί τέτοια δικαιώματα έχουν συχνά σύντομη προθεσμία. Ζητήστε την απάντηση γραπτώς.
Πνίγομαι στα χρέη. Είναι ανεύθυνο να πληρώνω καν ασφάλεια;
Δεν είναι ανεύθυνο να σκέφτεστε έτσι, και δεν είναι ντροπή. Μια βασική προστασία μπορεί να εμποδίσει τα χρέη να πέσουν στην οικογένειά σας αν σας συμβεί κάτι. Ζητήστε από την τράπεζα να συζητήσετε αναδιάρθρωση, κρατήστε την πιο απαραίτητη κάλυψη στο χαμηλότερο κόστος, και μην πάρετε νέα συμβόλαια όσο δεν μπορείτε να τα πληρώνετε.
Έχω καθυστερήσεις στα δάνεια. Μπορεί η τράπεζα ή οι πιστωτές να πάρουν το αποταμιευτικό μου;
Αν το συμβόλαιο έχει εκχωρηθεί στην τράπεζα ως εξασφάλιση, όπως συμβαίνει συχνά με στεγαστικά, η τράπεζα έχει δικαιώματα πάνω του. Για άλλους πιστωτές και για δικαστικά διατάγματα η απάντηση είναι νομική και δεν μπορέσαμε να την επιβεβαιώσουμε. Μιλήστε με δικηγόρο πριν κάνετε οτιδήποτε με το συμβόλαιο.
Δικαστικοί επιδότες ή διάταγμα: μπορούν να αγγίξουν την ασφάλεια ζωής ή τη σύνταξή μου;
Είναι καθαρά νομικό ερώτημα, και η απάντηση εξαρτάται από το είδος του συμβολαίου και του διατάγματος. Δεν μπορέσαμε να βρούμε αξιόπιστη απάντηση για την Κύπρο. Ζητήστε νομική συμβουλή αμέσως, και μην εξαγοράσετε τίποτα βιαστικά πριν από αυτήν.
Υπάρχει ασφάλεια που πληρώνει το δάνειό μου αν χάσω τη δουλειά μου;
Υπάρχουν ασφάλειες δανείου με κάλυψη ανεργίας, αλλά διαβάστε τους όρους προσεκτικά. Μια ευρωπαϊκή έρευνα της EIOPA βρήκε περιόδους αναμονής έως έναν χρόνο, εξαιρέσεις για συμβάσεις ορισμένου χρόνου ή αυτοεργοδοτούμενους, και απορρίψεις απαιτήσεων 20–30% (στοιχεία ΕΕ). Ζητήστε τους πλήρεις όρους, όχι μόνο το φυλλάδιο.
Μου έκοψαν τον μισθό 30%. Πώς κρατώ την οικογένεια προστατευμένη με λιγότερα λεφτά;
Ξεκινήστε από το τι θα χρειαζόταν η οικογένεια αν έλειπε το εισόδημά σας, όχι από το τι πληρώνετε σήμερα. Συχνά η καθαρή προστασία κοστίζει λιγότερο από το αποταμιευτικό σκέλος, που μπορεί να μειωθεί προσωρινά. Ζητήστε γραπτώς δύο ή τρία σενάρια με μικρότερο κόστος.
Σταμάτησα να πληρώνω το αποταμιευτικό πριν δύο χρόνια και το ξέχασα. Χάθηκαν τα λεφτά;
Όχι απαραίτητα. Ανάλογα με τους όρους, μπορεί να έγινε συμβόλαιο χωρίς άλλα ασφάλιστρα, να έχει αξία εξαγοράς, ή να έληξε. Γράψτε στην ασφαλιστική με τον αριθμό του συμβολαίου και ζητήστε γραπτώς την κατάστασή του.
Χρωστάω στην ασφαλιστική από απλήρωτα ασφάλιστρα. Θα με κυνηγήσουν;
Συχνά τα απλήρωτα ασφάλιστρα οδηγούν σε λήξη της κάλυψης, όχι σε χρέος, αλλά αυτό εξαρτάται από το συμβόλαιο. Ζητήστε γραπτώς τι οφείλετε, από πότε δεν καλύπτεστε, και αν υπάρχει τρόπος να επαναφέρετε την κάλυψη. Αν διαφωνείτε, κάντε γραπτό παράπονο.
Μπορώ να χρησιμοποιήσω την αξία του συμβολαίου για να ξεπληρώσω ένα χρέος;
Ναι, με εξαγορά ή, αν το επιτρέπει το συμβόλαιο, με δάνειο έναντι της αξίας του. Συγκρίνετε τι κοστίζει το χρέος με το τι χάνετε: κάλυψη, μελλοντική αξία και πιθανή φορολογική επιστροφή. Το εργαλείο «Πόσο μου κοστίζει να σταματήσω τώρα;» βοηθά να βάλετε τα νούμερα δίπλα δίπλα.
Το κακό πιστωτικό ιστορικό με εμποδίζει να κάνω ασφάλεια;
Η αξιολόγηση μιας ασφάλειας ζωής ή υγείας βασίζεται κυρίως στην υγεία, την ηλικία και το επάγγελμα. Το αν μια εταιρεία ελέγχει πιστωτικό ιστορικό δεν το επιβεβαιώσαμε· μπορεί όμως να ζητήσει τρόπο πληρωμής που λειτουργεί. Ρωτήστε ευθέως.
Η επιχείρηση πτώχευσε. Τι γίνεται με τα συμβόλαια στο όνομα της εταιρείας;
Τα συμβόλαια που ανήκουν στην εταιρεία είναι μέρος της περιουσίας της, και ο εκκαθαριστής αποφασίζει γι’ αυτά. Αν κάποιο ασφαλίζει τη δική σας ζωή, ρωτήστε αν μπορεί να μεταβιβαστεί σε εσάς. Τα προσωπικά σας συμβόλαια είναι ξεχωριστά· για τις λεπτομέρειες, δικηγόρος.
Πόσο μεγάλο πρέπει να είναι το ταμείο έκτακτης ανάγκης πριν ξοδέψω σε ασφάλειες;
Δεν υπάρχει ένας αριθμός για όλους· εξαρτάται από τη σταθερότητα του εισοδήματος και τα πάγια έξοδά σας. Ένα μικρό αποθεματικό και μια βασική προστασία μπορούν να χτίζονται μαζί. Το εργαλείο «Ταμείο έκτακτης ανάγκης» σας βοηθά να βρείτε τον δικό σας στόχο.
Μπορώ να αλλάξω την ασφάλεια του στεγαστικού σε φθηνότερη από άλλη εταιρεία;
Ναι, αν η νέα κάλυψη είναι αντίστοιχη με αυτή που ζητά η τράπεζα· ο Ν. 41(I)/2017 υποχρεώνει την τράπεζα να τη δεχτεί. Ζητήστε από την τράπεζα γραπτώς τι ακριβώς απαιτεί. Ακυρώστε την παλιά μόνο αφού η τράπεζα δεχτεί τη νέα, για να μη μείνει ούτε μέρα χωρίς κάλυψη.
Ερωτήσεις που αξίζει να κάνετε
- Ποιες επιλογές έχω πριν από εξαγορά: μείωση ποσού, διακοπή εισφορών, μετατροπή χωρίς ασφάλιστρα;
- Ποια είναι η αξία εξαγοράς σήμερα, και τι κάλυψη θα χάσω;
- Αν σταματήσω να πληρώνω, από πότε ακριβώς λήγει η κάλυψη, και πώς επαναφέρεται;
- Είναι το συμβόλαιο εκχωρημένο σε τράπεζα;
Τι μπορείτε να κάνετε από σήμερα
- Κάντε λίστα με όλα τα συμβόλαια, τι καλύπτουν και πόσο κοστίζουν τον μήνα.
- Γράψτε στην ασφαλιστική και ζητήστε όλες τις επιλογές πριν από εξαγορά.
- Μιλήστε με την τράπεζα για αναδιάρθρωση πριν από νέες καθυστερήσεις.
- Ζητήστε προσφορά για αντίστοιχη ασφάλεια στεγαστικού από άλλη εταιρεία, αν σας βαραίνει.
- Για πιστωτές, διατάγματα ή πτώχευση, μιλήστε με δικηγόρο πριν υπογράψετε.
Τι πήγε στραβά σε άλλους — και πώς το αποφεύγετε
- Μια δόση δεν πληρώθηκε, το συμβόλαιο έληξε, και οι περίοδοι αναμονής ξεκίνησαν από την αρχή. Ένα σχέδιο υγείας που επανενεργοποιείται μπορεί να αντιμετωπιστεί σαν νέο. Αν δυσκολεύεστε, ρωτήστε για επιλογές πριν λήξει, όχι μετά.
- Η ασφάλεια δανείου είχε εξαιρέσεις που δεν εξηγήθηκαν. Στην ΕΕ, η EIOPA βρήκε περιόδους αναμονής έως έναν χρόνο και εξαιρέσεις για συμβάσεις ορισμένου χρόνου ή αυτοεργοδοτούμενους. Ζητήστε τους πλήρεις όρους και διαβάστε τα κεφάλαια για ανεργία και ανικανότητα.
- Η εξαγορά καθυστέρησε ή απορρίφθηκε. Ζητήστε την εξαγορά γραπτώς και ρωτήστε πότε θα πληρωθείτε. Αν δεν γίνει τίποτα, κάντε γραπτό παράπονο ώστε να μη χαθεί η προθεσμία των 6 μηνών.
Κάθε συμβόλαιο έχει τους δικούς του όρους. Ό,τι γράφουμε εδώ είναι γενική ενημέρωση, όχι συμβουλή· για τη δική σας περίπτωση ισχύει ό,τι ορίζει το δικό σας συμβόλαιο, και αξίζει να το επιβεβαιώσετε γραπτώς με την ασφαλιστική σας εταιρεία.
Πηγές
- ISSA — Country profile: Cyprus (social security programmes, as of 1 July 2023)
- a-kasser.dk — Unemployment insurance in Europe: Cyprus (updated 2024)
- CyLaw — Income Tax Law 118(I)/2002, Article 14 (deductions; certificate of premiums; surrender)
- CyLaw — Law 41(I)/2017, Article 12 (insurance linked to a housing loan)
- EIOPA — Thematic review on credit protection insurance sold via banks (2022)
- WHO European Observatory — Health Systems and Policy Monitor: Cyprus (statutory financing, 2025)
- Insurance Companies Control Service (ICCS), Ministry of Finance — Complaints
- Financial Ombudsman of the Republic of Cyprus — Frequently asked questions (in Greek)
Διαβάστε επίσης: Αν σταματήσω να πληρώνω; · Εξαγορά: γιατί τα πρώτα χρόνια παίρνω λιγότερα · Έχασα μια δόση: τι γίνεται με την περίοδο χάριτος · Η ασφάλεια του δανείου · Πού να βρούμε λεφτά για προστασία, και με ποια σειρά; · Πώς αλλάζω, μειώνω ή ακυρώνω το συμβόλαιό μου;
Δεν χρειάζεται να αποφασίσετε τίποτα σήμερα. Όταν είστε έτοιμοι, αν θέλετε κάποιον να δει μαζί σας τα χαρτιά ενός συμβολαίου, μπορείτε να κλείσετε ραντεβού με σύμβουλο, χωρίς καμία υποχρέωση.
